मराठ्यांच्या गौरवशाली इतिहासात शहाजीराजे भोसले यांचे स्थान अनन्यसाधारण आहे. छत्रपती शिवाजी महाराजांचे पिता आणि मराठेशाहीच्या पायाचे दगड रचणारे शहाजीराजे यांच्या समाधीची कहाणी आजही प्रेरणादायी आहे.कर्नाटकातील होदेगिरी येथील ही समाधी नातेसंबंध, प्रादेशिक सलोखा आणि सांस्कृतिक वारशाचे प्रतीक आहे.मात्र, मराठेशाहीच्या अस्तानंतर या समाधीची अवस्था अत्यंत दयनीय झाली होती. शेताच्या बांधावर पाणी अडवण्यासाठी वापरला जाणारा एक दगड खरेतर या ऐतिहासिक वारशाचा भाग होता, हे कोणालाच माहीत नव्हते!

१९१२ मध्ये बरामुद्दीन काझी यांनी एका शेताच्या बांधावर पाणी अडवण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या दगडावर 'राजा शहाजी' हे शब्द कोरलेले पाहिले. या शिलालेखाचे महत्त्व ओळखून त्यांनी तो पुराणवस्तू संशोधन खात्याकडे सुपूर्द केला. हा दगड शहाजीराजांच्या समाधीचा भाग होता, हे समजताच समाधीच्या पुनरुज्जीवनाची प्रक्रिया सुरू झाली. काझी यांच्या या कार्यामुळे मराठ्यांच्या इतिहासातील एक महत्त्वाचा ठेवा पुन्हा प्रकाशात आला.

१९५६ मध्ये माजी केंद्रीय कृषिमंत्री डॉ. पंजाबराव देशमुख यांनी होदेगिरी येथे शहाजीराजांच्या समाधीला भेट दिली. समाधीची उद्ध्वस्त अवस्था पाहून त्यांना धक्का बसला. त्यांनी तातडीने वैयक्तिक निधी देऊन समाधी परिसराची स्वच्छता आणि देखभाल सुरू केली. दिल्लीला परतल्यानंतर त्यांनी केंद्र सरकारकडे समाधीच्या जीर्णोद्धारासाठी पाठपुरावा केला. त्यांच्या अथक प्रयत्नांना यश मिळाले आणि सरकारने जीर्णोद्धारासाठी निधी मंजूर केला.

पुराणवस्तू संशोधन खात्याने समाधी परिसरातील २६ गुंठे जमीन विकत घेतली. ६० × ६० फूट आकाराचा सहा फूट उंच चौथरा नव्याने बांधण्यात आला. याशिवाय, परिसरातील रंगनाथ देवालय आणि सतेबेन्नूर कारंजे यांचीही दुरुस्ती करण्यात आली. डॉ. देशमुखांच्या या कार्यामुळे शहाजीराजांच्या समाधीला पुन्हा वैभव प्राप्त झाले.शहाजीराजांची समाधी ही केवळ ऐतिहासिक स्थळ नाही, तर छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या पितृप्रेमाचे आणि मराठ्यांच्या सांस्कृतिक वारशाचे प्रतीक आहे. डॉ. पंजाबराव देशमुखांनी या समाधीच्या पुनरुज्जीवनाद्वारे आधुनिक महाराष्ट्र आणि कर्नाटकाला हा वारसा पुन्हा जोडला. त्यांचे कार्य आजही इतिहासप्रेमींसाठी प्रेरणादायी आहे.